GEBASEERD OP EEN WAARGEBEURD VERHAAL
KAMPALA, OEGANDA
Ben ik er klaar voor?
Je hoort hier thuis.
Goedemorgen, Mrs Kimbale.
Brian, slaap je nog? -Phiona.
Richard, m'n broertje. Sta op.
Ga weg. -Ga jij maar.
Twee zakken, alstublieft.
Je moeder is me nog geld schuldig. -We betalen morgen.
Zeg tegen je moeder dat ik m'n geld wil.
Hemel, Phiona. Hij heeft me een lift gegeven op z'n boda.
Nieuwste model. Chinese Roadster.
Vraag je zus waarom hij meisjes een lift geeft.
Mama vraagt waarom hij meisjes een lift geeft.
Theo heeft een groot hart.
Brian. Ik denk dat ze die jongen op afstand moet houden.
Je moet duizend krijgen, Phiona.
Dat is te veel. Ik ben moe. -Ik ook.
Patricia's moeder laat haar niet werken.
Omdat haar man nog leeft. Heeft je vader me geld achtergelaten?
Theo. -Night, laten we gaan.
Waar ga je heen? -Stukje rijden.
Ben jij de moeder of de zus? -Voor jou geen van beiden.
En ik herken een hyena meteen.
Blijf bij m'n dochter weg. -Hou op, mama.
Als ik je weer hier zie, verander ik deze hoop blik in schroot.
Wees voorzichtig. Deze motor is meer waard dan alles wat je hebt.
Ik smeer 'm.
Ik zal het je nooit vergeven. -Hoeft ook niet.
Je moet maïs verkopen, zodat ik je broers kan voeden.
Vooruit.
Verspreiden. Joseph, lange passes. Blijf spelen.
Katende, ze hebben je afgewezen.
Ik had het al gezegd. Het gaat ze niet om je cijfers. Alleen je status.
Ik geef het op, m'n vriend. Ik aanvaard de baan hier.
Maar alleen tot ik werk vind als ingenieur.
Hoe kom je erbij dat ik nog een baan voor je heb?
Ben je bereid de hoop te herstellen...
...en de levens van kinderen te veranderen door sport? Fulltime?
Jazeker. -Welkom. Katwe heeft je nodig.
Eén maca. -Maar 300 shilling.
Ik zei nee.
Bedankt, mevrouw.
Neem m'n bakje mee. -Waar ga je toch elke dag naartoe?
Brian, we hebben nog geen duizend shilling.
Vooruit. Lopen.
Waarom doen jullie niet mee? -Je kunt botten breken bij voetbal.
M'n moeder wil het niet. Geen geld voor dokters.
Ik heb zelf ook wat botten gebroken als voetballer.
Joseph, wat zei ik net? Je kunt iets anders spelen.
Ooit van schaken gehoord? -Ik wel.
Je zoent iemand en pakt die dan.
Nee, het is een bordspel. Ik kan het je leren.
Dat wil ik niet.
Jammer. Ik dacht dat je stadsjongens zou willen verslaan.
Hoe bedoelt u? -Toen ik op school zat...
...hielden de rijke stadsjongens ervan.
Ze organiseerden wedstrijden. -Begin wanneer je wilt.
Ik was wees. Net als jij had ik geen gouden horloge.
Maar ik oefende veel.
Ik heb ze allemaal verslagen.
Bedankt. Ik moet m'n collegegeld betalen.
Breng ons dat spel. -Wil je leren schaken?
Goed.
Goedemorgen, Brian. -Goedemorgen, jongens.
Goedemorgen, Ivan. -Daar komt de coach.
Goedemorgen, Pioneers. -Goedemorgen, Coach.
Kom maar pap halen.
Meisje, kom maar. Kom binnen.
Heb je honger?
Je stinkt. -Wie is dat meisje?
Heb je door de modder gerend?
Ga weg, stinkmeisje. Dit is niets voor jou.
Laat me los.
De volgende keer ruk ik die dikke neus van je hoofd af.
Wie wil er nog meer vechten?
Ik ben niet zo dapper.
Een vechter. Hoe heet je? -Phiona.
Welkom. Vechters kunnen we hier wel gebruiken.
Ik neem deze rotte van gisteren, maar je zou ze gratis moeten geven.
Alleen als je mij ook iets gratis geeft.
Hier. Gratis.
Abdul, ga tegen Ruwenda spelen.
Gloria, kun je Phiona laten zien hoe je de stukken verplaatst?
We moeten de behoeftigen helpen.
Dit is kleine man.
Z'n boda is kapot, dus hobbelt hij voort.
Hobbel, hobbel. Dit is de dame.
Zij is het machtigste stuk.
Wat doen ze allemaal? -Ze doden elkaar.
Kijk maar. Dood.
Dit is de president.
Als de president niet meer kan ontsnappen, zeg je 'schaakmat'.
Schaakmat. -Ga nu maar weg. Je stinkt.
Phiona, hoe staat het leven? -Goed.
Laten we bidden.
God zegene dit eten. Amen.
Mama, ik heb genoeg gehad. Neem mijn bord maar.
Ik ook, mama. -Jullie hebben al gegeten. Hoe?
Ik hoop dat jullie de maïs niet eten.
Kijk, het vuur gloeit.
Het varken is in bad geweest.
Joseph, je speelt met vuur. -Stil, Benjamin.
De coach noemt dit promoveren.
Maar ik noem het 'in dame veranderen'.
Als je de kleine man verplaatst...
...het ene veld na het andere, en hij bereikt het achterste...
...wordt hij...
...een dame.
Bij het schaken kan de kleine de grote worden.
Daarom hou ik ervan.
Zorg voor Richard. Ik ga Night zoeken.
Night? -Kom.
Moeder is je net gaan zoeken.
Hier. -Hoe ben je daaraan gekomen?
Ik zei dat Theo aardig is. -Je slaapt toch niet met hem?
Moeder sliep met een man. Over een paar jaar jij ook.
Nee, ik niet.
Denk je dat God ons kwaad toewenst?
Waarom zeg je dat?
Sinds papa en Juliet overleden zijn, lijkt hij boos op ons te zijn.
Ik denk dat het God gewoon niets kan schelen.
Dag, zus.
Ivan, als je water haalt voor je moeder...
...ga je dan op een willekeurige tijd...
...of denk je eerst na? -Ik denk eerst na.
Waarover? -'s Ochtends zijn er lange rijen...
...dus ik plan wanneer ik ga. -Een plan.
Ik ga niet te laat, want dan kan ik overvallen worden.
Dus ga ik via de vallei, om tijd te winnen.
En als het regent? -Het water stroomt omlaag.
Word je meegesleurd? -Ik klim in m'n hangmat.
Hangmat, goed plan. Bedreigingen van vele kanten.
Overvallers. Boze landeigenaren.
Overstromingen. En andere gevaren.
Hoe kan deze loper overleven?
Coach, dat is onmogelijk. -Kijk goed.
F3? -Ja.
Daar is hij veilig. -Ja.
Vandaag is de loper veilig op f3.
Toen je deze positie zag, leek de loper nergens veilig.
Maar je keek beter, analyseerde de risico's en hebt een plan gemaakt.
En de loper was veilig. Gebruik jullie hersenen.
Volg jullie plannen en jullie zullen allemaal een veilig veld vinden.
Ik, ik.
Bijna twee miljoen jaar geleden...
...gebruikten de Oost-Afrikanen als eersten vuur.
Waren wij de eersten die kikomando aten?
De mooie Mrs Katende.
Een paar dagen geleden kwam er een meisje, Phiona.
Ze was niet schoon.
Ivan en de jongens hebben haar geplaagd.
Alsof Ivan zo schoon is. Is ze weggerend?
Nee, ze is gebleven en ze kwam schoon terug.
Ze is koppig. -Lijkt op iemand die ik ken.
Dag, m'n baby.
Ze heeft nieuwe kleren nodig. -Ik kan ze van m'n zus krijgen.
M'n salaris is niet genoeg, hè? -Voorlopig gaat het wel.
Ik was geen topstudent om m'n vrouw de huur te laten betalen.
Ze moet meer zekerheid hebben dan ik had als kind.
Ze leeft niet in het woud, Robert. Er is nu geen oorlog.
Altijd maar graven.
Graven om te planten, te eten en graven te maken.
Zij zal nooit hoeven graven.
VACATURE SENIOR INGENIEUR
Schaakmat.
Hoe heb je dat gedaan? -Je zult me nooit verslaan, zus.
Wie is je familie? Ken ik ze?
Ik ben ze als kind verloren. -Dat spijt me.
Toch had je de hoogste cijfers van je IT-groep.
Je bent zeer bevoegd. En eerlijk, naar het schijnt.
Een man met integriteit in een waterbedrijf...
...is even zeldzaam als een witte neushoorn.
Ik heb iemand als jij nodig. Geef me tijd om iets te vinden.
Maar je zult hier komen werken.
Daar kun je op rekenen. -Dank u wel.
Joseph, waarom laat je haar winnen? -Dat doe ik niet.
Ze heeft je loper geslagen. -Dit kan niet waar zijn.
Schaakmat. -Ze heeft gewonnen.
Phiona heeft gewonnen. -Joseph, let je niet op?
Een meisje heeft je schaakmat gezet.
Sorry, het was beginnersgeluk. -Ik speel nooit meer tegen je.
Phiona, waar heb je die laatste zetten geleerd?
In een van m'n boeken? -Nee, ik kan niet lezen.
Dus ben je uit jezelf tot die eindpositie gekomen?
Coach, wanneer spelen we tegen andere kinderen?
Ivan is er. Speel tegen hem.
Die jongens waar u het over had. -Stadsjongens.
Stadsjongens, hè?
Ik heb hem al een keer weggestuurd, maar hij is teruggekomen.
Laat hem binnenkomen.
Kinderen uit de sloppenwijk? Nee, dat kan echt niet.
Waarom niet? -Nee.
We houden het Father Grimes- toernooi op King's College.
In Budo. Een schone, formele omgeving.
Maar ze worden steeds beter en ik weet zeker dat...
Daar gaat het niet om.
Er is een diner. -Het is toch een toernooi?
Ik ben een bezoeker op de campus van Budo.
Ik kan er geen ziekten brengen. -M'n kinderen zijn niet ziek.
Zover we weten. Nee. Het spijt me.
U zegt vaak nee. Ik wil uw 'nee' in 'ja' veranderen.
Maar ze gaan niet naar school, hè?
Bij de meesten is geen geld voor school.
Dit is een schooltoernooi. 'Voor scholen.'
Kunnen m'n Katwe-spelers geen gastdeelnemers zijn?
En het inschrijfgeld? Dat is 4000 shilling per kind.
Kunnen ze dat betalen? -Waarschijnlijk niet.
Ik begrijp het. -Bedankt voor uw inspanning.
En u voor uw belofte dat als ik het geld vind...
...ze mogen meedoen aan het toernooi.
Maar... -Bedankt.
35.000. -Ga de anderen halen. Vooruit.
Vooruit, Coach.
Dat was voor Budo.
Wij gaan naar Budo.
Inschrijfgeld.
Nee, alsjeblieft niet. -Ja, alstublieft.
Sorry, meneer.
Katende, speel je weer voetbal voor geld?
Wil je dat je blessure nog erger wordt?
Nu maak je me boos. -Sara, het spijt me.
Ik kon niet tegen de kinderen zeggen dat er geen geld was voor Budo.
Het spijt me.
Wijs je me af?
Wat zei ik in m'n huwelijksaanzoek? -Niet dat weer.
Geef me tien redenen, zei de vrouw.
En wat zei ik? Reden één, ik hou van je.
Reden twee. Weet je het nog? -Ja, Robert.
Ik hou van je.
Reden drie.
Moet ik je aan de rest herinneren?
Wat heb ik het toch getroffen.
M'n nek.
Grapje.
Waar gaan ze elke dag naartoe? -Ze gaan alleen maïs verkopen.
Die gokkers geven kinderen pap in de vallei.
Wie weet hoe ze je kinderen gebruiken.
Benjamin, jij bent.
Schaakmat.
Wat? Nee. Dat kan niet.
We hebben een nieuwe kampioen.
Gefeliciteerd.
Benjamin, je bent te groot voor die tranen.
Maar ik was de kampioen. -Dat zul je weer zijn.
Mevrouw.
Deze kinderen zullen u niet helpen gokken.
Dat doen we niet. -Ik weet het wel.
Ik zal het uitleggen.
Als ik m'n kinderen weer hier vind, krijgt u met mij te maken.
Phiona zit in de problemen.
Mama, de coach.
Mevrouw, kan ik u even spreken?
Heel even maar. -Alsjeblieft, praat met hem.
De coach neemt ons mee naar King's College.
Schaken is geen gokken.
Het is een spel dat discipline en geestelijke kracht bijbrengt.
Werken doet dat ook.
Ze kunnen de beste school van het land bezoeken.
Hoe kan ik het schoolgeld betalen? -Dat hoeft nu niet.
Uw kinderen zijn belangrijk voor onze groep.
Brian is heel vastberaden, maar uw dochter is zeer intelligent.
Misschien het intelligentst van allemaal.
Dit kan een goede kans voor haar zijn.
Laat uw kinderen meegaan naar King's College.
Dan vind ik een manier om ze op school te krijgen.
Dat is onzin. -Laat ze meegaan.
Ze krijgen les van de beste lerares van Kampala.
Alstublieft, mevrouw.
Ik laat ze meegaan. Als u uw belofte niet nakomt...
...zult u m'n kinderen nooit meer zien.
Dank u. -Mama, we zijn je dankbaar.
Bedankt, Coach. -We gaan naar Budo. Dank u.
Ze verlaten me.
Chauffeur, rij eens sneller
M'n volk We zitten vol bonen
Kip. -Duizend shilling.
SCHOON HOUDEN KING'S COLLEGE BUDO
Kom, Pioneers.
Mr Barumba, goedemorgen.
We zijn hier bijeen vanwege onze liefde voor dit strategische spel...
...dat onze geest versterkt en ons voorbereidt op...
Leg neer, Brian.
We verwelkomen ook wat kansarme kinderen.
We kunnen ze vast goede manieren laten zien...
...om mee terug te nemen.
Eet nu maar lekker. -Proost.
Gebruik je mes.
Gloria, mag ik een glas?
Welterusten, Pioneers.
Goedemorgen, Pioneers. -Goedemorgen, Coach.
Ik wil naar huis.
Haal diep adem. -Ik wil m'n moeder.
Gloria. -Ik wil niet spelen.
Gisteren, toen ik naar de bus liep, zag ik een magere hond.
De hond had honger.
Hij zag een kat. Hij ging achter de kat aan.
Door de steeg, door een plas, door een huis.
De kat sprong over ketelvuur en verdween.
De hond viel op de grond neer. Moe.
Ik zei: Hond, wat is er gebeurd?
Je had zo'n honger en je liet je maaltijd ontsnappen.
De hond zei: Het probleem is dat ik voor een maaltijd rende.
Die kat rende voor z'n leven.
Deze kinderen...
...hebben mooie kleren, goede bedden. Ze zijn als de hond.
Maar jullie zijn m'n katten.
Jullie rennen...
...voor jullie leven.
Laten we bidden.
Vader, we danken U voor deze kans.
Help ons goed te zijn vandaag. Amen.
Kom, we gaan.
Coach, dat gaat niet. Hij is de beste speler.
Een van ons moet hier spelen. Waarom jij niet?
Welkom bij het nationaal schaakkampioenschap voor scholen.
Jullie mogen beginnen.
Onze Vader, die in de hemel zijt, Uw koninkrijk kome...
Remise? -Nee.
Je hebt er oog voor. Dit wordt een mooi gevecht.
Heb je nog een lolly?
Goede strategie.
Je zwakste speler tegen de kampioen laten spelen.
Schaakmat. -Wat?
Coach, het is me gelukt. Schaakmat.
Goed gedaan, Benjamin.
We leren de rijken een lesje. Katwe's coole katten.
Ze staat twee pionnen voor op Pritchard.
Schaakmat.
Coach.
Wat is er? -Hij heeft m'n dame gepakt.
Remise. -Nee.
Pritchard.
Geen stiekeme aanvallen. Dit is de achterbuurt niet.
Ik hoef niet stiekem te doen.
Ze omsingelt je, tot je nergens meer heen kunt.
Dan plet ze je als een python. -Schaakmat.
Zulke agressiviteit bij een meisje is bijzonder.
Als bestuurslid van de Schaakbond van Oeganda heb ik de eer...
..om een medaille toe te kennen aan een bijzonder meisje.
De gouden medaille gaat naar een lid van het team van Katwe.
Phiona Mutesi.
We hebben gewonnen.
Heeft die jongen me laten winnen? -Nee, je hebt hem verslagen.
Hoe kon ik een jongen van deze school verslaan?
Jij hebt hem verslagen.
Het is tijd dat je de beste lerares van Kampala ontmoet.
Ik had geen schaakleraren. Deze hebben me leren spelen.
Het is alsof de leraar daarin zit...
...en je hem kunt bezoeken wanneer je wilt.
Sarah is dol op boeken. -Kon ik al deze kennis maar pakken...
...en in m'n hoofd zetten.
Wil je leren hoe je dat boek leest?
Zie je dat? Dat is het woord 'schaken'.
Je speelt het spel. Waarom zou je de woorden niet lezen?
Elke letter maakt een geluid.
Je coach hoopte dat we vriendinnen zouden worden.
Dat gaat vast lukken.
Hier is thee.
Schaken.
Maïsjongen, kom.
M'n broertje.
Help ons, alstublieft.
Broertje. Help ons.
M'n broer is gewond. Kunt u ons naar het ziekenhuis brengen?
Ik heb geld.
Mama, Brian heeft een ongeluk gehad.
Shakira, pas op Richard.
De wond is tot op het bot. Ik kan hem hechten.
Maar we hebben geen verdoving. Pas over een dag.
Over een dag?
Hecht hem maar. -Nee, mama.
Mevrouw Harriet, ik kom zo over de factuur praten.
Geen probleem.
Richard, jij bent nu de enige man van de familie.
Breng me maïs en taart.
Ik ben gewond, maar niet uitgeschakeld.
Kun je lopen?
Draag Richard.
Doe je schoenen aan. Vooruit. Neem hem mee.
Waarheen? -Naar de ingang. Nu.
Ga hier zitten.
Mrs Kimbale. -10.000, of die deur blijft dicht.
Geef het geld dat je verdiend hebt.
Ik heb het aan die man op de boda gegeven.
Anders wilde hij Brian niet wegbrengen.
Als ik jou was, zou ik een man vinden.
Er zijn genoeg rijke minnaars die de huur wel willen betalen.
Zo ben ik niet, Mrs Kimbale.
Ben je daar te goed voor? Beter dan wij?
Brian lag in het ziekenhuis.
Geen huur, geen huis.
Heb mededogen.
Waar moeten we heen?
Alstublieft. Voor m'n kinderen.
Waarom heb je me verlaten?
Bedenk een plan, mama.
Kom.
Coach, daar.
Wie heeft er honger? Ik wil niet alleen eten.
Voor jou. M'n vriend. Terug in actie?
Ik hoorde dat je niet meer komt schaken. Waarom niet?
Te veel problemen.
Schaken helpt ons problemen op te lossen.
We gaan samen schaken.
Schaak.
Nee, Phiona. Geef je niet zo snel gewonnen.
Waarom niet, als je toch wordt verslagen?
Concentreer je op wat je hebt. -U komt hier niet vandaan.
Toen ik klein was, heeft m'n moeder me verlaten.
Ik wilde toen dood.
Maar goed dat ik dat niet gedaan heb, hè?
Anders had ik m'n dochter nooit gekend. Of de Pioneers.
Of jou. -Mij?
Geef je niet zo snel gewonnen. Geef je nooit over.
Wat doe je? -M'n spel spelen.
Wat voor spel? -Niets. Gewoon dromen.
Theo, stop.
Jeetje, Night. -Jullie zijn uit huis gezet.
Waarom ben je gekleed als meisje dat zichzelf verkoopt?
Je hoeft niet te kijken. -Ik kan opzij kijken.
Maar God ziet wat je doet. -Phiona, ik ga.
Ga maar. Maak maar kinderen. -Net als jij.
Geen ruzie maken.
Pak dit geld aan.
Mama is te trots om het aan te nemen.
Kun je nog even blijven? -Nee.
Mama, je moet dit geld aanpakken.
Voor eten. Misschien zelfs voor een huis.
Kun je het aanvaarden?
Hoi, Brian. -Welkom terug.
Abdul, kom. Brian, ga zitten.
Wil je wat pap?
Goed je te zien. -U ook, Coach.
Neem wat pap. Kom spelen.
We zijn weer compleet, Pioneers. Begin maar.
Schaakmat.
Ivan, je bent echt goed in wiskunde.
Phiona, kun je dat voor me lezen?
Een krokodil heeft veel tranen.
NATIONAAL KAMPIOENSCHAP JUNIOREN
Maar dat heb ik gedaan in het middenspel.
Paard naar g5, pion naar h4, pion naar c3.
Probeer zo veel mogelijk passief spel te vermijden.
Je liet hem je toren aanvallen.
Je rechtervelden waren zwak. Daardoor kon hij je koning pakken.
Schaakmat.
Zorg dat je hem morgen in tempodwang brengt...
...zodat hij zich moet verdedigen.
Schaken houdt m'n hersenen scherp.
Schaakmat. -M'n fantastische katten.
Je hebt een prijs gewonnen. Waarvoor?
Ik won bij de jongens. -De beste jongen, Phiona Mutesi.
Van de jongens? -Ja, ik was de beste jongen.
Je weet dat ik je b5 wil aanvallen.
Dus je pion moet naar voren ter verdediging.
Waarom daar? Je probleem is op b5.
Als ik m'n pion op b5 zet, sla je hem. M'n paard valt je dame aan.
M'n paard valt je koning aan. Ik pak je toren.
Met alle respect, zo zou ik het niet doen.
Het moet wel. M'n positie dwingt je ertoe.
Als u m'n paard pakt, val ik uw koning aan en pak uw toren.
Kun je acht zetten vooruit denken?
Je kunt Rwabushenyi winnen. Je kunt de beste van Oeganda zijn.
Weet je wat dat voor Katwe zou betekenen?
En ooit internationaal kampioen. -Waarom vleit u me?
Dat doe ik niet. Alleen kampioenen zien zo veel variaties.
Waarom zou je geen grootmeester worden?
Daar weet ik niets van.
Soms is de plaats die je kent, niet die waar je thuishoort.
Je hoort thuis waar je denkt thuis te horen.
Waar is dat voor jou?
Deze kinderen helpen naar school te gaan, is een edel doel.
Maar het valt buiten ons mandaat. -Dat moet dan worden aangepast.
Je praat niet meer als iemand met slechts een parttimebaan.
Die kinderen hebben je in hun ban.
Mrs Gali? -Robert, goed nieuws.
Jullie mogen naar het Internationaal Schaaktoernooi in Soedan.
Soedan? Wat is daar?
Daar vindt het Afrikaanse kinderschaaktoernooi plaats.
Kinderen uit heel Afrika gaan erheen.
Het wordt gesponsord door de Verenigde Naties.
Is het niet ver? -Zo'n 1500 kilometer.
Dat redt die bus van je niet.
Deze keer is er geen bus. Phiona zal het vliegtuig nemen...
...met Ivan en Benjamin, om Oeganda te vertegenwoordigen.
Denk daar eens aan.
Onze kinderen die het hele land vertegenwoordigen.
Die twee kinderen zijn onze kinderen niet.
Het zijn mijn kinderen. Ik heb ze in m'n lichaam gedragen.
Richard, Phiona gaat naar Soedan.
Als ze terugkomen, mogen Phiona en Brian...
...naar de school waar m'n vrouw lesgeeft.
Met een studiebeurs. M'n vrouw heeft ze leren lezen.
Daar ben ik dankbaar voor, maar...
Maar wat?
Wilt u geen scholing voor uw kinderen?
Ja, maar hoe betaal ik de uniforms? Hoe moet ik sparen?
Hoe laat begint de les? -Ze kunnen meer dan verkopen.
Ze kunnen een beter leven krijgen, naar school gaan.
Misschien naar de universiteit. Begrijpt u hoe belangrijk dat is?
Ik ben geen geleerde vrouw. Ik begrijp niets.
Wil je naar Soedan? -Ja, mama.
Blijf dicht bij de coach. Je weet niet hoe de mensen daar zijn.
Dag, mama. -God, zegen m'n dochter.
Onze Vader die in de hemel zijt, Uw naam worde geheiligd.
Geef ons heden ons dagelijks brood...
Dag, Benjamin. -Dag, Phiona.
Dag, Ivan.
Coach, is dit de hemel?
Nee, die zit hoger.
Ik had nooit een vliegveld gezien. Ik heb maar twee setjes kleding.
Hoe kan ik van deze mensen winnen?
Wij zijn er ook.
Benjamin, kom. Jij moet ook oefenen. Ga naar Mozambique.
Onze coach heeft in Moskou getraind. Hij is grootmeester.
Hij geeft les in Rusland. Hij heeft Kasparov bijna verslagen.
Hij zei dat als ik meester word...
...ik een stipendium kan krijgen om naar toernooien te gaan.
Wat is een stipendium? -Wat het is? Geld, domoor.
Kan ik meester worden?
Je moet de helft van je wedstrijden in officiële toernooien winnen.
Zoals de Olympiade in Rusland. Heb je daarvan gehoord?
Ik versla hem.
Je weet niet veel, hè? -Wel een beetje.
Schaakmat.
Ik had hem gewaarschuwd. -Ik haar ook.
Hij is de beste speler.
Ze houden ons vast voor de gek.
Coach? Ik denk dat we morgen kunnen winnen.
Het is met ze gedaan.
Op de derde plaats, Kenya.
De tweede plaats, Soedan.
En de eerste plaats, Oeganda.
We hebben gewonnen.
Jullie hebben een internationaal toernooi gewonnen.
We aten rijst en bonen in het dorp. Kijk wat we nu eten.
Ketchup is het beste wat ooit uitgevonden is.
Ik wil een meer vol met ketchup. -Ivan, wat ben je toch grappig.
Ketchup. -Proost.
Godzijdank. M'n dochter.
Godzijdank.
Hebben ze je eten gegeven? -Ja, mama.
Je hebt er weer één, zie ik.
Konden we die prijzen maar eten. Kom.
Wat is er gebeurd?
Theo kreeg genoeg van haar.
Het komt wel goed. Kom zitten.
Hoe was het vliegtuig? -Leuk.
Hoe plas je in het vliegtuig?
Er zijn kamertjes met wc's erin.
Laat haar uitrusten. Ze is moe van de reis.
In Soedan is vast niet zulk lekker eten...
...als het vlees en de matoke van je moeder.
Welkom thuis, Miss Oeganda Schaken.
Je hebt de grote trofee bij je. Hoe heb je dat gedaan?
Schaken is een vechtspel. Benjamin, Ivan en ik...
...komen uit Katwe. We zijn vechters.
We gaan vast meer horen van deze Katwe-vechters.
Maar voorlopig vieren we deze laatste triomf.
Steeds als je zo'n trofee meebrengt, krijg je een nieuwe haarstijl.
U zei dat uw project Phiona's karakter sterker zou maken.
Maar sinds Soedan wil ze veel taken niet meer doen.
Wakker worden. Je moet de cassave wassen.
De toernooiwinnaar hoort geen cassave te wassen.
Wie moet het dan wel doen?
Dus wie geen toernooien wint, is een cassavewasser?
Ik ben haar moeder. Ze moet me gehoorzamen.
Ze denkt dat uw spel alle problemen oplost.
Laat ons uw voeten wassen, mevrouw.
Toen ik klein was, hoorde ik over een dorp aan het meer...
...waar nooit gebrek aan maïs was. Waar niet gevochten werd.
Ik heb die plaats nooit gevonden, Mr Katende.
Uw kinderen verdienen iets beters. Genoeg eten.
Een dak boven hun hoofd. Veiligheid.
U heeft m'n kinderen een paradijs laten zien.
Nu voelen ze zich hier niet meer thuis.
Dat meisje uit Egypte vliegt naar Rusland voor haar coach.
Ze heeft een computer om te oefenen. Ze heeft eten, kleding.
Waarom zit dat je nu dwars? -Omdat ik haar verslagen heb.
Ze kunnen niet terug naar hun oude leven, omdat ze uw leven nu kennen.
Niet hier en niet daar. Als geesten die geen rust krijgen.
Als dat gebeurt, Mr Katende...
...stel ik u daar verantwoordelijk voor.
Je hebt die vastberaden blik, Robert.
Phiona heeft het talent van een wonderkind.
Maar ik heb niet de ervaring om haar goed te trainen.
Waarom kan ze geen kampioen zijn, alleen omdat ze hier geboren is?
De loper pakt b8. -Doe de lamp uit.
Ik moet nog veel leren. -Je maakt al onze paraffine op.
Mama, schaken levert mij pap op. Maar Phiona...
Ze heeft het net geleerd, maar verslaat iedereen al.
Het is een goed spel om deze plek te ontvluchten.
Ontvluchten.
Waarheen? De dorpen?
Ik ben daar opgegroeid en m'n buik was altijd leeg.
Geef Phiona ten minste een kans.
Mr Nagenda?
Harriet. -Weet u m'n naam nog?
De enige naam uit dat dorp die ik wilde onthouden.
Het is lang geleden.
Ik hoorde dat je je man verloren bent.
Ja. -Het spijt me.
Ben je hertrouwd?
Ga met me naar het Calendar Hotel.
Voor een etentje.
Ze maken heerlijk gegrild vlees.
Ik heb vandaag geen gegrild vlees nodig.
Ik kwam u dit verkopen.
M'n moeder heeft het me gegeven.
Dan heeft het meer waarde voor jou dan voor mij.
Hoeveel biedt u ervoor? -Ik wil je niet beledigen.
Dat zou ik vervelend vinden. -Soms moeten we risico's nemen.
Ja toch, Tendo?
Misschien 12.000 shilling?
Je wilde vijftien zeggen, hè? -Nee, honderd.
Als je mee uit eten gaat.
12.000 is voldoende.
Dag, mevrouw. Paraffine, alstublieft.
Bedankt.
Mama?
Is ooit iemand uit Katwe een stadsbewoner geworden?
Denk niet aan zulke dingen, Phiona.
Waarom niet? -Als je dat doet...
...zul je teleurgesteld worden. -Op een dag geef ik je een huis.
Phiona weet welke zetten ik ga doen. Ze leest m'n gedachten.
Noemen ze zulke mensen geen meesters?
Wees bescheiden. -Meesters krijgen een stipendium.
Maar je moet tegen volwassenen spelen.
De Schaakolympiade in Rusland.
We zijn heel blij dat je ervoor in aanmerking komt.
We willen je allemaal steunen, maar...
Zelfs als we aan het geld zouden kunnen komen...
...is dit niet iets te vroeg? -Te vroeg, ja.
Als ik de helft van de wedstrijden win op de olympiade...
...kan ik meester worden.
Ik wil meer dan wat ook meester worden.
Het zou goed zijn voor de schaakbond en m'n familie.
Welkom aan boord. De vlucht duurt drie uur en tien minuten.
We verwelkomen de teams van de Schaakolympiade.
De middenspeltrucjes, de opofferingen, snel mat zetten...
...zul je zonder goede pionstructuur niet kunnen gebruiken.
Waarom bent u zo zenuwachtig? De dame zal me helpen winnen.
Wees niet te overmoedig.
Rustig aan, denk goed na...
...dan zul je de valkuilen zien aankomen.
Welkom in Rusland. -Bedankt.
Welkom. -Bedankt.
Het is zover, Coach.
Ik ga u belonen voor wat u voor me gedaan heeft.
Voor u en mama zal ik winnen. -Denk daar nu niet aan.
Eén stap tegelijk. -Ik moet winnen.
Live vanuit Khanty-Mansiysk in Rusland...
...is dit de Schaakolympiade.
Dit is de laatste ronde. Oeganda speelt tegen Canada.
Onze jonge ster, de 14-jarige Phiona Mutesi, leidt haar team.
Het jongste meisje ooit dat het land vertegenwoordigt.
Geschiedenis in wording. -Ik heb altijd in haar geloofd.
Phiona lijkt nerveus, maar speelt gedurfd.
Het spant erom, maar het ziet er niet goed uit.
Kagramanov heeft een voorsprong, maar Phiona maakt nog kans.
O, nee. Ze geeft het op.
Dit is te veel voor een veertienjarige.
Ik zei dat je de groep nooit mag verlaten.
Ik zal nooit een meester zijn. Ik zal nooit goed genoeg zijn.
En u wist het.
Ik verkoop maïs. Dat kan ik.
Maar ziet u wat schaken met me heeft gedaan?
Ik zal er nooit bij horen en ik zal hier nooit op m'n plaats zijn.
Verliezen betekent niet dat je hebt gefaald.
Het kost gewoon tijd. En doorzettingsvermogen.
Had u me dit spel maar nooit geleerd.
Phiona, hoe staat het leven?
Mr Katende, met Wilson van East Africa Sewerage.
Ik heb eindelijk werk voor u.
Ik bied u een functie als engineeringopzichter.
Dit kan uw leven veranderen.
Kan ik u maandag verwachten?
Hartelijk dank voor het aanbod.
Kunt u me een dag geven om het met m'n gezin te bespreken?
Geen zorgen, Phiona. Volgende keer win je de trofee.
Coach, u zei dat we een plan moeten maken voor als het gaat regenen.
Hoe doe ik dat als er geen dak is?
Ik kom straks terug. Begrepen? Dag, Richard.
We gaan, Theo.
Als er geen muren zijn.
Het water geeft niets om m'n plan. Het water neemt wat het wil.
Brian.
Help me.
Geef Richard aan mij. -Hou hem goed vast.
Zeg me hoe ik had moeten spelen.
Meekomen, jij. -Ik kwam al terug.
Je zou op Richard passen. Waar was je?
Ik was maar even weg. -Ik wil geen woord horen.
Leg m'n spullen terug. Het spijt me.
Waarom? Heb ik niet al een kind verloren?
Het spijt me. -Niet doen.
Ik ben zwanger. -Wat?
Er zullen al snel mannen achter me aan komen.
Waar is m'n veilige veld?
Je vindt het wel.
Je hoeft niet hetzelfde pad te volgen als Night.
Je hebt de kans om iets op te bouwen. Je bent sterk.
Ik vrees dat sommige dingen nooit zullen veranderen.
Je was de jongste Oegandese speler aller tijden op de olympiade.
Dingen veranderen wel. -M'n leven niet.
M'n moeder kreeg mij toen ze nog op school zat.
En m'n vader had al een ander gezin.
Ik ging van de ene tante naar de andere.
Ik heb m'n moeder voor het eerst ontmoet toen ik zes was.
Ik kon nauwelijks geloven dat zij het was.
Iedereen had me altijd Katende genoemd.
Zij vertelde me dat m'n naam Robert was.
Robert Katende, ik ben je moeder.
Ik ben twee jaar bij haar gebleven.
Ze werd m'n hele wereld.
Toen, op een zaterdag...
...riep m'n oma huilend m'n moeders naam.
Op dat moment wist ik dat mama dood was.
Ik was haar voor de tweede keer verloren.
Ik dacht ook dat er nooit iets zou veranderen.
Maar dat is wel gebeurd. We lijden allemaal verliezen.
Maar het gaat erom dat je de stukken weer opstelt...
...en opnieuw gaat spelen.
Het Rwabushenyi kampioenschap wacht op je.
Op een dag zul je er klaar voor zijn en kan je leven veranderen.
Ik wil niet terug naar m'n moeder.
Ik wil hier blijven, studeren en beter leren schaken.
Kan ik een tijdje blijven?
Dat is goed. Ik praat wel met je moeder.
Voelt Phiona zich goed? -Ze blijft een tijdje bij ons.
Wat is er, Robert?
Ik moet je iets vertellen.
Mr Wilson van East Africa Sewerage heeft gebeld.
Hij heeft me een baan aangeboden als engineeringopzichter.
Goed salaris, veel meer dan we nu krijgen.
Ik heb het afgeslagen. Ik kan de Pioneers niet verlaten.
Dit kan ons leven moeilijker maken. Het spijt me.
Waarom doe je dit?
Waarom verontschuldig je je voor iets wat goed is?
Ik heb altijd geweten dat je leeft voor een doel als de Pioneers.
Dat is je werk, en het werk van dit gezin.
Wie kan alle landen noemen van ons geliefde Afrika?
Ik, ik.
En jij, Phiona? Ken jij er één?
Soedan? -Uitstekend.
Open je boek en schrijf de namen op van drie Afrikaanse landen.
Welkom thuis, zoon.
Heb je Phiona gesproken? Wanneer komt ze thuis?
Ze wil nog wat langer bij Coach en z'n gezin blijven.
Schaakmat. -Madame Phiona?
Ben je een kampioen? -Nee, nog niet.
Ga je naar Rwabushenyi? -Misschien volgend jaar.
Probeer het dit jaar. -Doe het voor ons.
Schaakmat.
Let op de andere kant van het bord.
Je verslaat me zo makkelijk. Strategie zit vast in je bloed.
Was een van je voorouders legeraanvoerder?
Deze stukken zijn m'n leger.
Je moet naar Rwabushenyi. Het is het belangrijkste toernooi.
Met internationale meesters. Of ben je bang om te verliezen?
Verliezen leert me beter te spelen. Ik doe het.
Ik zie je moeders kracht in je. Hoe gaat het met haar?
Als ik m'n moeder nog één keer kon zien...
...zou ik daar alles voor over hebben.
Geen klanten vandaag. -Het is nog vroeg. Ze komen wel.
Ben jij m'n dochter? -Ja, mama.
Ga zitten.
Je ziet er mooi uit. -Bedankt. Ik zit nu op school.
Dat weet ik.
Richard, Phiona is terug.
Mama, de coach is er.
Dank je.
Geef smaak aan vis Geef smaak aan rijst
De beste smaakmaker
Geef smaak aan vis...
Dag, mevrouw.
Geef dit aan uw vrouw, namens m'n familie.
Dat hoeft niet. Bedankt. U heeft iets opmerkelijks gedaan.
U praat weer onzin. -Uw kinderen zijn gezegend.
Ze hebben een moeder die ze niet in de steek heeft gelaten.
En u heeft alles alleen gedaan.
Ik heb m'n best voor ze gedaan. -Bedankt.
Ik doe mee.
Jij bent mijn smaakmaker.
Phiona moet dat kampioenschap winnen.
En anders kan ze met mijn dochter werken.
Nee, m'n dochter zal niet op de markt werken.
Bedankt, Coach.
Dit is de laatste ronde van ons nationaal schaakkampioenschap.
Phiona Mutesi en Christine Namaganda...
...staan gelijk op de eerste plaats.
Nu zullen ze de beslissende laatste wedstrijd spelen.
Jullie mogen beginnen.
Jij hoort hier thuis.
-Stilte.
Of ga weg. -Het spijt me.
Wat betekent dat? -Dat ze wint. Ze wint.
Ze heeft de pion veranderd in een dame.
Hou je trofee omhoog.
Mevrouw, kom.
Gefeliciteerd, mevrouw. Iedereen is gelukkig.
Is dat die Phiona?
Er is een boek over haar geschreven. -Kreeg ze er geld voor?
Jazeker.
Ga daar spelen.
Mama, kom mee.
Kom nu maar.
M'n trui. -Die heb je niet nodig. Ga mee.
Waar gaan we heen? -Kom gewoon.
Waar brengen jullie me naartoe? -Stap maar in.
Waar brengen jullie me naartoe? -Wacht.
Ik zie dat rode ding voor mama. Dat rode shirt.
Waar zijn we?
We zijn thuis, mama.
Phiona kwam in 2016 van de middelbare school
ze was studentenvoorzitter en gaat nu studeren
ze is de eerste vrouwelijke kandidaat-meester van Oeganda
Robert heeft 300 schaakprogramma's opgezet en leidt Sports Outreach
hij is FIDE-instructeur en internationaal scheidsrechter
hij voetbalt nog steeds
Harriet woont in het huis dat Phiona gekocht heeft
ze voedt haar gezin en zorgt voor de kinderen van Night
Brian is schaakcoach in Kampala
hij maakte de middelbare school af en studeert voor elektrotechnicus
Night heeft vijf kinderen en wil haarstyliste worden
Richard zit op de middelbare school en is studentenleider
Benjamin zit op school en is nationaal juniorenkampioen
hij wil neurochirurg worden en woont bij Robert en z'n gezin
Sarah geeft de kinderen van het schaakprogramma les
ze is de moeder van Mercy, Hope, Queen en alle Pioneers
Gloria zit op school en woont bij Robert en z'n gezin
ze heeft in 2014 Rwabushenyi gewonnen
Stellah was een Pioneer en woont in de schaakacademie
ze is dameskampioen van Kawuma 2015
Vertaling: Amabile Keijer www.sdimedia.com